TAHARIRI: Ukora wa walimu kunyonya wazazi ukomeshwe sasa

“KASHFA ya baadhi ya walimu wakuu wa shule za upili, hasa za kitaifa, kuongeza karo kiholela inaendelea kufichua ufa mkubwa katika sekta ya elimu. Ufichuzi kuwa Shule ya Upili ya Wasichana ya Alliance inatoza karo ya Sh120,000 unafaa ufufue mjadala wa kina kuhusu jinsi ya kumaliza tatizo hili. Baada ya ufichuzi huo, ilibainika kuwa takribani shule zote za kitaifa zimeongeza karo kupita kiasi. Ingawa kitendo hicho kinastahili kulaaniwa vikali na wahusika kuchukuliwa hatua kali, ukweli unaojitokeza sasa unaonyesha kuwa tatizo hili lina mizizi miwili: ulafi wa wasimamizi wa shule na mapungufu katika ufadhili wa serikali. Serikali imeweka karo rasmi ya Sh53,000 kwa mwaka, huku ikitarajiwa kuongeza mgao wa Sh22,000 kwa kila mwanafunzi ili kukamilisha gharama za elimu. Hata hivyo, imebainika kuwa shule nyingi hupokea takriban Sh16,000 pekee, tena mara nyingi kwa kuchelewa. Hali hii inaweka walimu wakuu katika mazingira magumu ya uendeshaji, ambapo wanalazimika kutafuta njia mbadala za kufidia pengo la fedha. Hapa ndipo hoja tata inaibuka. Je, ongezeko la karo ni suluhu halali ya kufidia upungufu huo? Jibu ni la. Si kwa sababu hakuna changamoto ya kifedha, bali kwa sababu mbinu zinazotumiwa ni za kitapeli, zisizo na uwazi, na zinazowaumiza zaidi wanafunzi maskini. Hata kama serikali ingekuwa ikitoa mgao kamili kwa wakati, bado kuna ushahidi kwamba baadhi ya shule zingeendelea kutoza karo ya juu kupita kiasi, kufikia Sh100,000 na zaidi. Hii inaashiria kuwa tatizo si upungufu wa fedha pekee, bali pia tamaa na ukosefu wa uadilifu. Hata hivyo, haiwezekani kupuuza ukweli kwamba gharama za kuendesha shule zimepanda. Bei za vyakula, vifaa na huduma zimeongezeka, na huenda kiwango cha Sh53,000 kimepitwa na wakati. Ni kwa msingi huu ambapo mjadala wa kuongeza karo unapaswa kufanyika; lakini kwa njia ya wazi, ya kitaifa, na inayozingatia maslahi ya wote. Pendekezo la kuongeza karo hiyo linaweza kuwa na mantiki, iwapo tu litaandamana na sera madhubuti za kulinda wanafunzi kutoka familia zisizojiweza. Suluhu ya kudumu lazima iwe ya pande mbili. Kwanza, serikali inapaswa kutimiza wajibu wake kikamilifu kwa kutoa mgao wote kwa wakati. Pili, walimu wakuu na bodi za shule lazima wawajibike na kufuata sheria zilizopo, bila kujificha nyuma ya upungufu wa fedha kuhalalisha unyonyaji. Zaidi ya hayo, lazima kuwe na uwazi kamili katika matumizi ya fedha za shule. Gharama zisizoeleweka kama vile “motisha kwa walimu” au ziara zisizo za lazima hazipaswi kubebeshwa wazazi. Mfumo madhubuti wa ukaguzi na ushirikishaji wa wazazi katika maamuzi ya kifedha ni muhimu ili kurejesha imani iliyopotea. Kwa kifupi, tatizo la karo si la upande mmoja. Ni mchanganyiko wa mapungufu ya sera na maadili. Hata hivyo, hali yoyote haiwezi kuhalalisha kuwafungia nje wanafunzi maskini. Elimu ya umma lazima ibaki kuwa daraja la usawa, si kizuizi cha ndoto. Serikali na wasimamizi wa shule lazima wachukue hatua sasa—kwa haki, uwazi na uadilifu—ili kuokoa mustakabali wa kizazi kijacho.

Summary generated from the RSS feed of Taifa Leo (Swahili). All article rights belong to the original publisher. Click through to read the full piece on taifaleo.nation.co.ke.